عبد الحسين نوايى
141
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
از علماى نجف : آخوند ملا محمد كاظم خراسانى و حاج ميرزا حسين حاج ميرزا خليل و شيخ عبد اللّه حائرى مازندرانى فتوى دادند كه شيخ فضل اللّه به علت اخلال در صلاح مسلمين از درجهء فتوى و اجتهاد ساقط است . پس از فتح طهران ، مليون كه دل پرى از شيخ نورى داشتند وى را گرفته پس از محاكمهاى به فتواى شيخ ابراهيم زنجانى ، از وكلاى دورهء اول مجلس و نمايندهء زنجان ، او را به دار آويختند . ديگر از كسانى كه به پاداش خيانتهاى خود نسبت به اساس جديد به دار آويخته شدند سيد هاشم تبريزى بود كه روز دوم رجب به دار آويخته شد . سيد هاشم را هم كموبيش خوانندگان مىشناسند . وى از پيشقدمان مشروطيت تبريز بود و به همين جهت هم از تبريز به وكالت انتخاب گرديد . ولى چون ذاتا شرور بود ، پس از چندى مجلس را رها كرده در تبريز انجمنى به نام اسلاميه ايجاد كرد و زمينهء آشوب تبريز را فراهم نمود . از اعدامشدگان ديگر خسرو خان صنيعحضرت و اسمعيل خان آجودانباشى بودند . اولى از اشرار و محركين قضيهء توپخانه و دومى كسى بود كه اولين توپ را به مجلس انداخته بود . براى حفظ نظم و ترتيب امور بلافاصله پس از فتح طهران كميتهاى موقتى به نام هيئتمديره تشكيل شد و اين هيئت بلافاصله با سفارتين روس و انگليس براى تعيين تكليف محمد على ميرزا مشغول مذاكره گرديد . اين مذاكرات براى چهار موضوع عمده بود : اول اينكه به موجب رأى ملت و جلسهء عالى نمايندگان مليون ، شاه از سلطنت خلع شده و مجبور است ايران را ترك كند . موضوع دوم استرداد جواهرات سلطنتى ايران بود . قسمت سوم مذاكرات مربوط به اين مطلب بود كه شاه مخلوع بايد از املاك خود كه در رهن بانك استقراضى روس بود فك رهن كند و اين احتياط از طرف مليون براى اين بود كه مبادا پس از آنهمه زحمتها شاه به دست روسها به عنوان تصرف در اين اموال